Welke seksuele problemen kunnen ontstaan?

Er is pas sprake van een seksueel probleem wanneer jij seks niet beleeft hoe jij het zou willen beleven en/of jij niet kan wat jij zou willen kunnen. De seksuele prestatie of beleving voldoet niet aan je verwachtingen. Je partnerspeelt hierbij een belangrijke rol: wat zijn de seksuele behoeften van je partner? Hoe reageert je partner op de veranderingen?

Seksualiteit bestaat uit allerlei elementen. Problemen met intimiteit en seksualiteit kunnen dan ook op verschillende vlakken ontstaan. Je kunt onder andere problemen ervaren rondom: 

Seksuele identiteit

Borstkanker kan je seksuele identiteit beïnvloeden. De manier waarop je jezelf (als seksuele partner) ziet, kan veranderen door de ziekte en de behandelingen. Bijvoorbeeld: van een gezonde vrouw, naar iemand die ernstig ziek is. Sommige vrouwen associëren hun borsten na de diagnose met iets dat ziek en levensbedreigend is. En niet meer met iets dat mooi, aantrekkelijk en vrouwelijk is. Na de behandelingen kan dat gevoel van ‘minder-vrouw-zijn’ aanhouden. Je borst ziet er anders uit en kan vreemd aanvoelen. Het voelt ook anders als je borst wordt aangeraakt, of soms voel je helemaal niets. Je partner moet vaak ook wennen aan je nieuwe uiterlijk. Het kan zijn dat je partner bang is om je aan te raken: bang om je pijn te doen of onzeker is over jouw reactie. Dit alles kan ervoor zorgen dat jij je onzeker voelt en twijfelt aan je seksuele aantrekkelijkheid.

Kort samengevat: de manier waarop je jezelf (als seksuele partner) ziet, beïnvloedt je seksleven. Problemen die kunnen ontstaan: negatief zelfbeeld, minder behoefte aan seks en spanningen binnen je relatie.   

Erotische behoeften

Door borstkanker kunnen erotische behoeften veranderen. Tijdens en (kort) na de behandelingen kun je minder zin hebben in seks. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Door alle emoties [http://www.borstkanker.nl/emotioneel] die de ziekte met zich meebrengt, kan de lust afnemen. Spanning, angst, pijn en verdriet zijn nu eenmaal weinig bevorderlijk voor zin in seks. Hetzelfde geldt voor vermoeidheid: een veelvoorkomende klacht bij en na borstkanker. 

Borstkankerbehandelingen zoals chemotherapie en hormoontherapie beïnvloeden de hormoonhuishouding. Hierdoor kun je minder behoefte hebben aan seks. Vrouwen kunnen door de behandelingen ook last hebben vanovergangsklachten omdat ze (tijdelijk) in de overgang raken. Klachten als opvliegers, nachtzweten, slapeloosheid en stemmingswisselingen zorgen er vaak voor dat je minder zin hebt in seks. 

Kort samengevat: het is niet vreemd dat je behoefte aan seks minder is door alle veranderingen. Seksueel verlangen en opwinding blijven mogelijk, maar de drempel ligt wat hoger en er moet harder voor worden ‘gewerkt’. Tijdens de behandelperiode neemt de behoefte aan intimiteit overigens vaak toe. Steun, vriendschap, dichtbij de ander zijn, zijn dan belangrijk.

Kinderwens

Naast lust en het delen van intimiteit, kan een (onvervulde) kinderwens een belangrijke rol spelen in je seksleven. Door verlies van vruchtbaarheid (tijdelijk of permanent) kan bijvoorbeeld je gevoel van eigenwaarde verminderen waardoor je zelfbeeld (als seksuele partner) verandert. Dit kan vervolgens (negatieve) gevolgen hebben voor je seksleven. Onvruchtbaarheid kan soms een struikelblok vormen bij het aangaan van (nieuwe) intieme relaties.

Sommige behandelingen van borstkanker kunnen je vruchtbaarheid aantasten. Dit geldt onder andere voor chemotherapie en hormoontherapie. Deze behandelingen zorgen ervoor dat je eerder in de overgang raakt. Je kunt dan tijdelijk verminderd vruchtbaar zijn, maar ook tijdelijk of blijvend onvruchtbaar worden. 

Kort samengevat: een tijdelijke of blijvende onvruchtbaarheid kan invloed hebben op je seksleven. Ook als je nog helemaal niet met kinderen bezig bent, is het daarom goed als je aandacht besteedt aan het onderwerp ‘vruchtbaarheid’. Je kinderwens kan op termijn veranderen. Het is goed om te weten wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn op het gebied van vruchtbaarheid. Bespreek het onderwerp met je behandelend arts en/of gynaecologisch oncoloog. Doe dit voordat je begint aan je borstkankerbehandeling. Eventuele behandelingen om je vruchtbaarheid te behouden (fertiliteitspreservatie) moeten plaatsvinden voor aanvang van de borstkankerbehandeling.

Optimale beleving van intimiteit en/of genegenheid

Optimaal genieten van seks en intimiteit gaat een stuk makkelijker wanneer je ‘lekker in je vel zit’. Als je te maken hebt of hebt gehad met borstkanker, is dat niet altijd het geval. Allerlei veranderingen en psychische en lichamelijke klachten kunnen je gezondheid en je gemoedstoestand negatief beïnvloeden. Deze veranderingen en klachten kunnen vervolgens verstorend werken op je seksleven. Veelgenoemde veranderingen en klachten zijn:

angst voor aanraking van het geopereerde gebied: de (nieuwe) borst, het litteken een droge vagina en/of pijn tijdens het vrijen een grotere kans op (vaginale) infecties door aantasting van de vaginawand. Dit kan leiden tot klachten zoals jeuk, afscheiding en een branderig gevoel tijdens het vrijen

geen, een minder of pijnlijk gevoel bij aanraking van de borst gehinderd worden tijdens het vrijen vanwege het niet vrij kunnen bewegen van de arm en schouder door lymfoedeem gehinderd worden tijdens het vrijen vanwege pijn in de arm en schouder door lymfoedeem gewrichtspijn waardoor je je niet vrij kunt bewegen en/of bewegen pijn doet het optreden van een vervroegdeovergang met lichamelijke (hormonale) klachten als stemmingswisselingen, opvliegers en psychische klachten als boosheid en verdriet minder hard worden van de tepel bij opwinding minder of niet opgewonden raken door gevoelsveranderingen borst en/of tepel slechter slapen en vermoeidheid

zenuwbeschadiging waardoor strelen of gestreeld worden minder prettig is 

zenuwbeschadiging waardoor je minder of niet opgewonden raakt (orgasmeproblemen).

Kort samengevat: door verschillende veranderingen en klachten kan het zijn dat vrijen niet meer lukt als voorheen of dat je het onprettig vindt. Je kunt het gevoel hebben dat ongedwongen genieten van seks en intimiteit niet (meer) mogelijk is.

Wat te doen bij veranderingen en seksuele problemen?

Acceptatie van alle veranderingen vergt tijd. Zoals vroeger wordt het niet meer, het wordt anders. Borstkanker betekent niet het einde van je seksuele leven en je aantrekkelijkheid als seksuele partner. Wel duurt het even voordat je je vertrouwen op seksueel gebied weer hebt teruggewonnen. Binnen en buiten de slaapkamer. Het is eigenlijk altijd goed om te praten over de veranderingen, je gevoelens en verwachtingen. Ga het gesprek aan met jezelf en je partner. Het kan ook fijn zijn om met een familielid, een goede vriend of vriendin over intimiteit en seksualiteit te praten. Of je ervaringen te delen met een lotgenoot.

Vraag tijdig om hulp als je er zelf niet uit komt. Ook al moet je misschien over een drempel heen, je kunt altijd om hulp/advies vragen bij je huisarts, mammacareverpleegkundige of behandelend arts. Dit kan op elk moment, ook jaren na de behandeling. Je huisarts kan je doorverwijzen naar een psycholoog of seksuoloog. In sommige ziekenhuizen zijn er poliklinieken die gespecialiseerd zijn in seksualiteitsproblemen door/na borstkanker. 

In ‘Hoe worden seksuele problemen behandeld?’ lees je meer over de verschillende behandelmethoden van seksuele problemen. In ‘Omgaan met seksuele problemen’ vind je allerlei tips over hoe je kunt omgaan met veranderingen op seksueel gebied.