Wat is wetenschappelijk onderzoek?

Onderzoeken hebben verschillende doelen, soms worden bestaande middelen, technieken of methodes getest, maar ook kan het zijn dat er een nieuwe behandeling wordt getest. Denk aan nieuwe medicijnen, nieuwe operatietechnieken of een andere bestralingsmethode.

De onderzoeker is vaak een arts, maar dit hoeft niet dezelfde persoon te zijn als je behandelend arts. Meestal vergelijkt de arts-onderzoeker die nieuwe behandeling met de bestaande. Wie de nieuwe behandeling krijgt en wie de bestaande behandeling krijgt, wordt in zo’n onderzoek meestal door loting bepaald. Dit heet randomisatie. Zowel jijzelf als je arts-onderzoeker kunnen dus niet kiezen welke behandeling je krijgt als je mee doet aan dat onderzoek.

Soms weten zowel jijzelf als de arts-onderzoeker niet in welke groep je zit, dit heet dubbelblind onderzoek. Zo kan de arts-onderzoeker de resultaten beter beoordelen, hij/zij weet niet wat je als proefpersoon krijgt en is dan in staat om zonder voorkennis je resultaten te beoordelen.

Soms wordt een nieuwe behandeling vergeleken met een ‘nepbehandeling’, je krijgt dan bijvoorbeeld een medicijn wat geen effect geeft: een placebo. De placebo lijkt in alles op de nieuwe behandeling, het ziet er hetzelfde uit, het smaakt hetzelfde, etc. Het enige verschil is dat er geen werkzame stof in de placebo zit. Bij onderzoek naar kanker krijg je meestal niet alleen maar een placebo, dat zou namelijk niet verantwoord zijn. Je zult meestal wel een behandeling krijgen. Als je wel een placebo krijgt, zal deze vaak worden toegevoegd aan de bestaande behandeling. Deze groep wordt vergeleken met de groep die het nieuwe medicijn toegevoegd hebben gekregen aan de bestaande behandeling.

Ongeveer een derde van het medisch-wetenschappelijk onderzoek bestaat uit geneesmiddelenonderzoek. Voordat een nieuw medicijn op de markt gebracht mag worden, moet het eerst onderzocht worden. Dit kan wel 10 tot 18 jaar in beslag nemen. Het onderzoek gebeurt in meerdere stappen en gaat alleen naar de volgende stap als de resultaten goed zijn. Elke fase van onderzoek wordt beoordeeld door een onafhankelijke commissie van deskundigen voordat er toestemming wordt gegeven om naar de volgende te gaan.

Laboratoriumonderzoek

In het laboratorium, ook wel lab genoemd, zijn onderzoekers steeds op zoek naar nieuwe medicijnen. Daar testen ze het medicijn uitgebreid, bijvoorbeeld op cellen of stukjes weefsel

Proefdierenonderzoek

Als de testen in het lab veelbelovende resultaten geven, wordt het medicijn getest op proefdieren. Je mag niet zomaar op dieren testen. Het onderzoek moet eerst goedgekeurd worden door de DierExperimentenCommissie (DEC). Als het onderzoek is goedgekeurd, gaan de onderzoekers kijken naar het effect dat het medicijn heeft op de dieren. Ze kijken of het medicijn naar behoren werkt en of er bijwerkingen zijn.

Onderzoek bij mensen (klinische trial)

Alleen als de dierproeven laten zien dat het medicijn veilig lijkt en goede resultaten belooft, begint het onderzoek bij mensen. Er is dus al veel onderzoek gedaan voordat mensen gevraagd worden om mee toe doen. Onderzoek bij mensen mag niet zomaar. Het onderzoek moet eerst goedgekeurd worden door een onafhankelijke commissie; de Centrale Commissie Mens gebonden Onderzoek (CCMO) of de Medisch Ethische Toetsings Commissie (METC). Meedoen aan onderzoek is geheel vrijwillig, niemand kan je dwingen om mee te doen. Als je besluit niet mee te doen heeft dit geen nadelige gevolgen voor je behandeling.