Triple negatieve borstkanker

Bij deze vorm van borstkanker heeft de tumor geen receptoren (ontvangers) voor oestrogeen (ER) en progesteron (PR) en ontbreekt ook het eiwit HER2*. Door het ontbreken hiervan spreekt men van triple negatieve borstkanker. Oftewel: drie keer negatief.

Een behandeling met hormoontherapie of trastuzumab (Herceptin) maakt juist gebruik van deze receptoren en eiwitten en is bij triple negatieve borstkanker daarom niet zinvol.

Triple negatieve borstkanker komt voor bij 15 - 20% van alle borstkankerpatiënten. De gemiddelde leeftijd van deze patiënten is lager dan bij andere vormen van borstkanker, deze ligt namelijk in de leeftijd van vóór de menopauze. Mensen van Afro- en Latijns- Amerikaanse afkomst hebben minder kans op borstkanker. Maar als ze borstkanker krijgen, is de kans groter dat ze triple negatieve borstkanker krijgen.

Mensen met een BRCA1-mutatie die borstkanker krijgen, hebben heel vaak een triple negatieve tumor. Bij een BRCA2-mutatie is de tumor veel minder vaak triple negatief en kan die ook hormoongevoelig en HER2 positief zijn. Gemiddeld heeft een derde van de patiënten met triple negatieve borstkanker een mutatie in een van de twee BRCA-genen.

Het is nog niet bekend waarom bepaalde patiënten deze vorm van kanker krijgen. Daarom wordt er momenteel veel onderzoek gedaan naar deze ziekte. Triple negatieve borstkanker groeit vaak sneller en agressiever dan hormoongevoelige borstkanker. In de eerste jaren na de diagnose komt triple negatieve borstkanker daarom vaker terug ondanks alle behandelingen. Maar als er na zeven jaar geen uitzaaiingen of lokale terugkeer van de ziekte is, dan is de patiënt vrijwel zeker genezen. Terwijl hormoongevoelige borstkanker tot wel 10-20 jaar na de diagnose kan blijven terugkeren. Op de lange duur kan de prognose van triple negatieve borstkanker daarom soms beter zijn dan van hormoongevoelige borstkanker.

Binnen de groep triple negatieve borstkanker zijn weer verschillende subtypes te onderscheiden, zoals medullaire en metaplastische tumoren. Voor vragen over deze relatief zeldzame subtypes is het goed om in gesprek te gaan met je eigen arts.

* HER2: Humaan Epidermale groeifactor Receptor 2

Kenmerken

  • De receptoren voor oestrogeen, progesteron en HER2/neu ontbreken, de tumor is daar dus ongevoelig voor
  • De cellen van de tumor groeien vaak sneller dan bij hormoongevoelige borstkanker
  • De cellen lijken vaak weinig op gezonde borstcellen (graad 3 binnen de schaal van 1 tot 3)
  • Als de borstkanker uitzaait, dan is de tijdspanne waarin dat gebeurt korter dan bij andere vormen van borstkanker
  • Triple negatieve borstkanker verloopt het meest agressief in de eerste drie jaar. Maar als er na zeven jaar nog geen uitzaaiingen zijn, is de patiënt vrijwel zeker genezen
  • Als standaardbehandeling wordt een operatie en vaak chemotherapie en bestraling ingezet
  • De standaardchemotherapie bestaat op dit moment uit een combinatie van drie middelen: (epi-) adriamycine, cyclofosfamide en paclitaxel of docetaxel; soms wordt 5-fluorouracil als vierde middel toegevoegd
  • Triple negatieve borstkanker komt relatief vaak voor bij jonge vrouwen, bij vrouwen van Afro- en Latijns- Amerikaanse afkomst en vrouwen met een BRCA-1 mutatie

De cijfers

  • Meer dan 14.000* mensen krijgen per jaar invasieve borstkanker
  • 15 tot 20% daarvan krijgt triple negatieve borstkanker, dat zijn zo’n 2.100 tot 2.800 mensen per jaar
  • 30 tot 40% van die groep (630 tot 1120 mensen) is erfelijk belast; zij hebben een mutatie in een BRCA- gen. Triple negatieve borstkanker komt vaker voor bij een BRCA1- mutatie dan bij een BRCA2- mutatie
  • Ongeveer 80% van de triple negatieve tumoren heeft een ongunstige gradering (3 op een schaal van 1-3)
  • Bij ongeveer 50% van de triple negatieve tumoren werkt een bepaald DNA- reparatiemechanisme niet (homologe recombinatiedeficiëntie, HRD)

*Bron: www.cijfersoverkanker.nl 

Geen reguliere behandeling

Behandeling bij triple negatieve borstkanker

De behandeling bij triple negatieve borstkanker is een operatie en, indien nodig, aanvullende chemotherapie en bestraling. Indien de tumor is uitgezaaid naar de okselklier, wordt vrijwel altijd chemotherapie geadviseerd. Ook bepalend voor de keuze om chemotherapie te geven zijn de grootte van de tumor, de gradering, de leeftijd en de conditie van de patiënt.

De standaardchemotherapie bij triple negatieve borstkanker bestaat uit een combinatie van drie middelen: (epi-) adriamycine, cyclofosfamide en paclitaxel of docetaxel. Als vierde middel wordt ook nog wel 5-fluorouracil gegeven.

Wanneer de tumor te groot is voor een borstsparende operatie, wordt chemotherapie vaak ingezet vóór de operatie (neoadjuvant). Het effect van de chemotherapie op de tumor kan dan ook beter worden beoordeeld. Als de tumor kleiner wordt, slaat de chemotherapie aan. Zo niet, dan kan er gekozen worden voor een andere vorm van chemotherapie.

Op veel borstkankercellen zitten net als op gezonde borstcellen receptoren. Deze receptoren, eiwitten, ontvangen boodschappen van de hormonen oestrogeen en progesteron over hoe ze moeten groeien en hoe ze moeten functioneren. Op sommige borstkankercellen ontvangen daarnaast HER2 receptoren instructies om te groeien. Met teveel HER2 receptoren groeien en delen borstkankercellen te snel.

De meeste vormen van borstkanker worden behandeld met geneesmiddelen die aangrijpen op de genoemde receptoren. Bij triple negatieve borstkanker heeft de tumor geen receptoren voor de hormonen oestrogeen, progesteron en geen HER2 receptor, waardoor deze gerichte behandelingen niet mogelijk zijn.

Behandeling bij uitzaaiingen

Wanneer borstkanker is uitgezaaid naar andere organen is een genezende behandeling meestal niet meer mogelijk. Het doel van de behandeling bij uitzaaiing is dan ook om de patiënt zo lang mogelijk in goede conditie te laten leven. Of behandeling van de uitzaaiingen met operatie en/of radiotherapie in sommige gevallen nuttig is, wordt op dit moment onderzocht.

In gesprek met je arts

Het is verstandig om met je arts alle mogelijke behandelingen goed te bespreken. In overleg kun je ook kijken of je mee kunt doen aan één van de lopende onderzoeken die in het behandelcentrum of eventueel in andere ziekenhuizen beschikbaar zijn. Zie voor meer informatie daarover de pagina ‘onderzoek’. 

Monitor Borstkankerzorg

Wanneer je een gemotiveerde keuze wilt maken voor een behandelcentrum, kun je gebruik maken van de monitor Borstkankerzorg. In de monitor Borstkankerzorg combineren we de ervaringen van patiënten met informatie over het zorgaanbod van ziekenhuizen.

Verloop van de ziekte

Triple negatieve borstkanker verloopt het meest agressief in de eerste drie jaar. De tumor groeit sneller, er is eerder kans op uitzaaiing en de kans op herhaling is in deze eerste jaren groter. Dit komt doordat triple negatieve borstkanker in tegenstelling tot hormoongevoelige borstkanker veel minder de mogelijkheid heeft om zich in slapende toestand in het lichaam op te houden en daarna pas weer actief te worden. Maar als na zeven jaar nog steeds geen uitzaaiingen of recidieven zijn, is de patiënt vrijwel zeker genezen.

Prognose en perspectief

Triple negatieve borstkanker heeft door het agressieve verloop van de ziekte in de eerste zeven jaar een slechte prognose. Maar als er dan geen uitzaaiingen zijn, is de patiënt vrijwel zeker genezen, terwijl hormoongevoelige borstkanker tot wel 10-20 jaar na de diagnose kan blijven terugkeren.

Op de lange duur kan de prognose van triple negatieve borstkanker daarom soms beter zijn dan van hormoongevoelige borstkanker. Wanneer er wel uitzaaiingen zijn, is een genezende behandeling vaak niet meer mogelijk. De behandeling is er dan vooral op gericht de patiënt zo lang mogelijk in goede conditie te laten leven.

Erfelijke belasting

Wanneer je (triple negatieve) borstkanker hebt, is het mogelijk dat je erfelijk belast bent. Mocht je daar meer over willen weten, dan kun je terecht op de volgende websites:

Onderzoek

Hoewel triple negatieve borstkanker niet behandeld kan worden met hormonen en met middelen tegen de HER2 receptor, wordt steeds meer duidelijk over de specifieke gevoeligheid van dit borstkanker type voor bepaalde vormen van chemotherapie.

Ook komen er nieuwe geneesmiddelen die gebruikmaken van een specifieke eigenschap van veel triple negatieve tumoren, namelijk homologe recombinatie deficiëntie (HRD). HRD betekent dat een cel niet goed in staat is om beschadigingen aan zijn DNA te herstellen. Wanneer het DNA ernstig beschadigd is, zal ook een kankercel afsterven. Zowel sommige bekende vormen van chemotherapie (zoals carboplatin) als nieuwe geneesmiddelen (zoals PARP remmers) veroorzaken dit soort DNA schade aan kankercellen en kunnen daarom zeer effectief zijn.

Omdat niet alle triple negatieve borstkanker HRD heeft, is het belangrijk om te onderzoeken welke andere kwetsbare plekken er eventueel wel aanwezig zijn. Onderzoek naar deze ziekte is dan ook van groot belang. Met meer kennis kan deze vorm van kanker in de toekomst specifieker behandeld worden. Er lopen momenteel een aantal onderzoeken:

1. Onderzoek naar het genetische profiel

Dit onderzoek richt zich met name op het genetische profiel van triple negatieve borstkanker. Door 2000 genen in kleine stukjes tumorweefsel te analyseren, hopen de onderzoekers te ontdekken welke genen specifiek actief zijn bij o.a. triple negatieve tumoren. Wanneer specifieke genen geïsoleerd kunnen worden, kan dat uiteindelijk leiden tot gerichte behandeling.

  • Het Antoni van Leeuwenhoek, Erasmus Medisch Centrum en UMC Utrecht voeren dit onderzoek uit. Zij zoeken geen deelnemers.

2. TNM-studie

Onderzoek naar het ontbreken van de homologe recombinatie. Bij ongeveer de helft van de triple negatieve borstkankertumoren werkt een bepaald DNA- reparatiemechanisme niet; de homologe recombinatie. Er is dan sprake van homologe recombinatiedeficiëntie, HRD; de tumorcellen kunnen een dubbelstrengs DNA- breuk niet meer herstellen. Dat is mogelijk een aangrijpingspunt voor behandeling. In die behandeling zou dan een andere combinatie en een hogere dosis chemotherapie kunnen worden gebruikt. Deze zorgt ervoor dat de cellen dubbelstrengs DNA schade oplopen die de cellen niet meer kunnen herstellen. De studie moet uitwijzen of de genezingskansen hiermee worden verbeterd.

  • Deze studie wordt gecoördineerd vanuit het Antoni van Leeuwenhoek i.s.m. tien centra in Nederland. Het is niet meer mogelijk deel te nemen aan deze studie.

3. Oligo-studie

Bij dit onderzoek wordt hetzelfde principe gehanteerd als in de TNM-studie, maar dan voor patiënten waarbij de borstkanker is teruggekomen met maximaal drie uitzaaiingen. Ook patiënten met een hormoongevoelige tumor kunnen meedoen aan het onderzoek wanneer er sprake is van HRD. Vrouwen met een HER2-gevoelige tumor kunnen niet meedoen.

  • Deze studie loopt momenteel alleen in het Antoni van Leeuwenhoek.

Lees meer over oligo-uitzaaiingen 

4. Triple-B-studie

In dit onderzoek worden twee behandelingen met elkaar vergeleken; de standaard chemotherapie en specifieke chemotherapie die dubbelstreng DNA schade toebrengt (in de Triple-B studie geen hoge dosis). Belangrijke vraag bij deze studie is of je van tevoren kunt voorspellen welke behandeling het beste bij welke patiënt past. Ook wordt gekeken naar de effectiviteit van het toevoegen van bevacizumab aan een behandeling. Bevacizumab remt de vorming van nieuwe bloedvaten, waardoor de tumor minder goed doorbloed raakt en daardoor minder goed wordt voorzien van zuurstof en voedingstoffen. De tumor zou dan minder goed groeien. Lees meer over bevacizumab

Deze studie wordt gecoördineerd door de Borstkanker Onderzoek Groep (BOOG) in samenwerking met meerdere centra in Nederland. Lees meer op www.kanker.nl/kankeronderzoek 

5. PARP- remmers

Een PARP-remmer kan er voor zorgen dat in een kankercel DNA schade ontstaat die niet goed hersteld kan worden indien sprake is van HRD. Op dit moment zijn PARP-remmers nog niet op de markt verkrijgbaar. Je kunt het medicijn alleen gebruiken als je deelneemt aan één van de lopende studies. Meer informatie over PARP-remmers

Meedoen aan één van deze onderzoeken?

Als je mee wilt werken aan één van deze onderzoeken, kun je dat bij je behandelend arts aangeven. Hij of zij bekijkt of je aan alle voorwaarden voldoet om mee te kunnen doen. Het kan zijn dat je voor het onderzoek naar een ander ziekenhuis wordt doorverwezen. 

Informatie

Meer lezen

Wil je meer lezen over triple negatieve borstkanker of wil je de ervaringen van andere patiënten weten? Lees hier het artikel 'Triple-negatieve borstkanker' in Blad B (B9 december 2013). 

Patiëntencongres Triple Negatieve Borstkanker

In juni 2014 werd een Patiëntencongres georganiseerd in samenwerking met stichting Pink Ribbon en de Borstkanker Onderzoek Groep (BOOG). Thema van het congres was Triple Negatieve borstkanker. Vooraf was door middel van een B-force-vraag geïnventariseerd aan welk thema patiënten het meeste behoefte hadden. Tachtig mensen bezochten het congres en beoordeelden het programma met  een 7.8. Van het congres is een kennisdocument gemaakt waarin alle relevante en meest actuele informatie over dit onderwerp te vinden is.  

Blogs

  • Blog van Monica (50), moeder van twee kinderen, heeft triple negatieve borstkanker. Zij noemt het ‘drie keer niks’ 
  • Blog van Patricia Prijatel, gezondheidsjournaliste die onderzoek deed naar Triple negatieve borstkanker

Boek

In Surviving triple-negative breast cancer geeft gezondheidsjournalist Patricia Prijatel op onderzoek gebaseerde informatie over de achtergrond van triple negatieve borstkanker, de rol van genetica, familiegeschiedenis en ras en verschillende behandelmogelijkheden.

Surviving triple- negative breast cancer | Patricia Prijatel | Engelstalig | ISBN 0195387627 | € 26,99 | 

Gids

De organisatie Living Beyond Breast Cancer (VS) maakte samen de Triple Negative Breast Cancer Foundation een gids over triple-negatieve borstkanker. De gids biedt nuttige informatie over feiten, risicofactoren, (na-) behandelingen, het omgaan met emoties, ervaringen van anderen en tips van professionals. Je kunt de (Engelstalige) gids gratis downloaden.

Websites

  • www.lbbc.org | download “Guide to understanding triple negative breast cancer”
  • www.breastcancer.org | Amerikaanse website over (triple negatieve) borstkanker
  • www.brca.nl | over erfelijke borstkanker
  • www.lbbc.org | Amerikaanse website over (triple negatieve) borstkanker

Bronnen

  • Artikel B | Triple negatieve borstkanker | door Martine de Wijs m.m.v. prof. dr. Sabine Linn en dr. Gabe Sonke.
  • Breastcancer.org (VS): www.breastcancer.org
  • Living Beyond Breast Cancer (VS): www.lbbc.org