Schildwachtklierprocedure

Een schildwachtklier procedure is een operatie waarbij enkele lymfeklieren uit de oksel worden verwijderd. Als borstkanker uitzaait, gaat dit meestal via de lymfeklieren in de oksel. Als er namelijk kankercellen loskomen van de tumor, komen deze terecht in het lymfevocht. Het lymfevocht wordt vervolgens afgevoerd naar de lymfeklieren. Vanuit daar kunnen de kankercellen in het bloed terecht komen en uitzaaien in de rest van het lichaam. Door de klieren te verwijderen, kan er onderzocht worden of er kankercellen in zitten. Dit geeft informatie over de uitgebreidheid van de borstkanker. Dit kan gebruikt worden om in te schatten welke behandeling nodig is.

Wat is een schildwachtklier?

In het verleden werden bij een operatie voor borstkanker vaak alle lymfklieren verwijderd. Tegenwoordig wordt de lymfklier opgezocht die als eerste het lymfvocht uit de tumor opvangt. Deze klier zal ook als eerste eventuele kankercellen bevatten. Deze klier wordt de schildwachtklier genoemd. Een ander woord hiervoor is poortwachterklier of sentinel node.

Waar zit de schildwachtklier?

De schildwachtklier zit niet bij iedereen op dezelfde plek. De plaats van de tumor in de borst bepaald welke klier als eerste lymfevocht uit het tumorgebied ontvangt. Meestal zit de schildwachtklier in de oksel, maar hij kan ook bij het sleutelbeen zitten of bij het borstbeen. Ook hoeft het niet één klier te zijn, er kunnen meerdere schildwachtklieren zijn.

Wat is een schildwachtklierprocedure?

De schildwachtklierprocedure is een operatie waarbij de schildwachtklier wordt opgezocht en verwijderd. Dit gebeurt meestal tijdens de operatie voor borstkanker. Je hoeft dus meestal geen extra operatie te ondergaan voor de schildwachtklierprocedure. In een lab zal daarna worden onderzocht of de schildwachtklier kankercellen bevat.

Schildwachtklier opsporen

Er zijn twee methoden om de schildwachtklier op te sporen, meestal wordt een combinatie van beide methoden gekozen.

Om de schildwachtklier op te sporen wordt een zeer kleine hoeveelheid radioactieve vloeistof in de borst gespoten. Via de lymfebanen komt de vloeistof na ongeveer 15 minuten terecht in de schildwachtklier(en). Hiervan wordt een lymfescan gemaakt. Indien nodig wordt de scan herhaald zodat uiteindelijk de schildwachtklieren zichtbaar worden. Het tweede deel van deze methode gebeurd onder verdoving, meestal tijdens de borstoperatie. Omdat de lymfeklieren radioactieve vloeistof opgenomen hebben, kunnen ze opgespoord worden met een Geigenteller. Zo kan de chirurg de schildwachtklier goed vinden.

De tweede manier om de schildwachtklier te vinden, is met behulp van blauwe kleurstof. Dit gebeurd ook onder verdoving, meestal tijdens de borstoperatie. De kleurstof wordt in de buurt van de borsttumor ingespoten. De kleurstof zal afgevoerd worden door de lymfebanen. Hierdoor worden deze lymfebanen blauw en kunnen zo gevolgd worden tot aan de schildwachtklier. De blauwe kleurstof markeert nu de klier die de chirurg moet verwijderen.

De uitslag

De patholoog onderzoekt de klieren onder de microscoop. Na 5 tot 10 werkdagen is bekend of er kankercellen zaten in de schildwachtklier. Bij ongeveer driekwart (75%) van de patiënten zitten er geen uitzaaiingen in de schildwachtklier. Het is dan heel waarschijnlijk dat er in de rest van de okselklieren ook geen kankercellen zitten. De oksel hoeft dan verder ook niet behandeld te worden.

Worden er wèl uitzaaiingen gevonden in de schildwachtklier? Dan krijg je meestal een aanvullende behandeling van de lymfeklieren. Dit kan bijvoorbeeld een operatie of bestraling zijn. Welke behandeling je krijgt hangt van veel factoren af, onder andere hoe groot de uitzaaiingen in de lymfeklieren zijn, hoe groot de tumor in de borst is en welke kenmerken de tumor heeft.

Grootte van de lymfeklieruitzaaiingen

Lymfeklieruitzaaiingen worden naar grootte ingedeeld. Macro betekent dat ze groter zijn dan 2 millimeter. Micro betekent tussen de 0,2 en 2 millimeter. Uitzaaiingen kleiner dan 0,2 mm worden als losse kankercellen gezien. Dit onderscheid zegt iets over de prognose. Bij kleine uitzaaiingen en bij losse kankercellen blijken de overlevingskansen bijna altijd even groot als bij patiënten bij wie geen uitzaaiingen in de oksel zijn aangetoond. De verdere prognose hangt af van de tumorkenmerken.

Bijwerkingen van een schildwachtklierprocedure

Het verwijderen van lymfeklieren kan bijwerkingen geven. Omdat het lymfevocht minder goed afgevoerd kan worden, kan er vocht ophopen. Dit heet lymfoedeem. Het risico op lymfoedeem is kleiner bij een schildwachtklierprocedure dan bij een okselkliertoilet, waar alle okselklieren verwijderd worden. Een andere mogelijke bijwerking is een verminderd gevoel in de huid rondom het litteken.

Onderzoek: schildwachtklierprocedure achterwege laten

Wetenschappers van het Borstkankercentrum van het Maastricht UMC+ onderzoeken of de schildwachtklierpocedure achterwege gelaten kan worden bij een borstsparende operatie. Het vermoeden bestaat namelijk dat de schildwachtklier procedure in dat geval niets toevoegt. Eventuele uitzaaiingen in de klieren worden namelijk al bestreden door de bestraling. Klik hier om meer te lezen over dit onderzoek.