Schildwachtklierprocedure

Als borstkanker uitzaait, gaat dit meestal via de lymfeklieren in de oksel. De schildwachtklier is de lymfeklier die als eerste het lymfevocht uit de tumor opvangt. Een ander woord voor schildwachtklier is poortwachterklier. Deze klier zal als eerste eventuele uitzaaiingen kunnen bevatten.
De schildwachtklierprocedure is een onderzoek om te kijken of er tumorcellen in de schildwachtklier zitten. Door de schildwachtklier op te sporen, selectief te verwijderen bij de operatie en te onderzoeken, kan de arts uitzaaiingen in een vroeg stadium ontdekken. De chirurg voert de schildwachtklierprocedure meestal uit tijdens de operatie voor borstkanker.

Wat is een schildwachtklier?

In het verleden werden bij een operatie voor borstkanker vaak alle lymfklieren verwijderd. Tegenwoordig wordt de lymfklier opgezocht die als eerste het lymfvocht uit de tumor opvangt. Deze klier zal ook als eerste eventuele kankercellen bevatten. Deze klier wordt de schildwachtklier genoemd. Een ander woord hiervoor is poortwachterklier of sentinel node.

Waar zit de schildwachtklier?

De schildwachtklier zit niet bij iedereen op dezelfde plek. De plaats van de tumor in de borst bepaalt welke klier als eerste lymfevocht uit het tumorgebied ontvangt. Meestal zit de schildwachtklier in de oksel, maar deze kan ook bij het sleutelbeen zitten of bij het borstbeen. Ook hoeft het niet één klier te zijn, er kunnen meerdere schildwachtklieren zijn.

Wat is een schildwachtklierprocedure?

De schildwachtklierprocedure is een operatie waarbij de schildwachtklier wordt opgezocht en verwijderd. Dit gebeurt meestal tijdens de operatie voor borstkanker. Je hoeft dus meestal geen extra operatie te ondergaan voor de schildwachtklierprocedure. In een lab zal daarna worden onderzocht of de schildwachtklier kankercellen bevat.

Verloop van de schildwachtklierprocedure

Om de schildwachtklier op te sporen wordt een zeer kleine hoeveelheid radioactieve vloeistof in de borst gespoten. Via de lymfebanen komt de vloeistof na ongeveer 15 minuten terecht in de schildwachtklier(en). Hiervan wordt na inwerken een lymfescan gemaakt. Indien nodig wordt de scan herhaald zodat uiteindelijk één of meer schildwachtklieren zichtbaar worden. Het tweede deel van dit onderzoek gebeurt ofwel onder lokale verdoving of onder narcose (dan vaak tegelijk met de borstoperatie). De chirurg zoekt met een kleine Geigerteller naar één of meer schildwachtklieren, gemiddeld worden er 2 schildwachtklieren gevonden. Een Geigerteller is een meetapparaatje dat de radioactieve lymfeklier(en) opspoort. Vaak spuit de chirurg ook inkt in de buurt van de tumor als de patiënt onder narcose is. De lymfebanen die van de plaats van de tumor afkomstig zijn, kleuren blauw en kunnen zo gevolgd worden tot aan de schildwachtklieren. 

Door deze combinatie van opsporingsmethoden is de kans op het vinden en verwijderen van de schildwachtklier(en) het grootst. 

Uitslag schildwachtklierprocedure

De patholoog onderzoekt de klieren onder de microscoop. Na 5 tot 10 werkdagen is de uitslag van het pathologisch onderzoek meestal bekend. Ongeveer 75% van de patiënten heeft geen tumorcellen in de schildwachtklieren. In dat geval is met hoge waarschijnlijkheid de rest van de okselklieren ook tumorvrij en wordt de oksel niet verder behandeld. 

Wordt er wél een uitzaaiing gevonden in de schildwachtklier(en), dan wordt vaak een aanvullende behandeling van de lymfeklieren geadviseerd, bijvoorbeeld een operatie of bestraling van de oksel. 

Met een operatie verwijdert de chirurg alle lymfeklieren in de oksel in dat gebied uit voorzorg. Meestal is hiervoor een tweede operatie nodig. Deze operatie heet een okselkliertoilet of okselklierdissectie. Ook kan worden gekozen voor bestraling, afhankelijk van het advies van het behandelend team.

Welke behandeling je krijgt als er wél uitzaaiingen in de schildwachtklier worden gevonden, hangt van veel factoren af, zoals:

  • de grootte van de uitzaaiing in de lymfeklieren
  • de grootte en de kenmerken van de tumor in de borst
  • de verdere (na)behandeling etc.

Het mammateam bespreekt de mogelijkheden en legt deze daarna aan je voor. Tegenwoordig is bestraling de meest voorkomende behandeling. 

Als er slechts enkele tumorcellen in de lymfeklieren zijn aangetoond, dit is geen uitzaaiing maar wordt ‘geïsoleerde tumorcellen’ genoemd, wordt een afwachtend beleid afgesproken. Dat is verantwoord. Je blijft sowieso onder controle bij het mammateam, in ieder geval de eerste 5 jaar jaarlijks.

Grootte van de lymfeklieruitzaaiingen

Lymfeklieruitzaaiingen worden naar grootte ingedeeld. Macro betekent groter dan 2 millimeter. Micro betekent tussen de 0,2 en 2 millimeter. Geïsoleerde tumorcellen betekent kleiner dan 0,2 mm. Dit onderscheid zegt iets over de prognose. Bij kleine uitzaaiingen en bij geïsoleerde tumorcellen blijken de overlevingskansen bijna altijd even groot als bij patiënten bij wie geen uitzaaiingen in de oksel zijn aangetoond. De verdere prognose hangt af van de tumorkenmerken.

Afvloed naar schildwachtklieren buiten de oksel

Bij een klein aantal patiënten vloeit lymfevocht naar een lymfekliergebied buiten de oksel, zoals rondom het sleutelbeen of naast het borstbeen. Soms kan er afvloed zijn naar zowel de oksel alsook buiten de oksel. Denkt het mammateam dat dit behandeld moet worden, dan is dat meestal met bestraling. Deze gebieden zijn moeilijk te opereren.

Voor- en nadelen van het schildwachtonderzoek

Bespreek de voor- en nadelen en de eventuele toepassing van deze procedure met je arts. De procedure heeft een kleine kans op complicaties. Bijvoorbeeld een verminderd gevoel in de huid rondom het litteken en vochtophoping (lymfoedeem). Het risico op lymfoedeem is groter als het gebied na de operatie ook wordt bestraald of uitgebreider geopereerd.

Na verwijdering schildwachtklier

Na de verwijdering onderzoekt een patholoog de schildwachtklieren onder een microscoop. Na 5 tot 10 werkdagen is de uitslag van het pathologisch onderzoek bekend. Afhankelijk van de uitslag van de schildwachtklier en van de tumor in de borst bepalen de artsen of een vervolgbehandeling nodig is en zo ja, welke.

 

Onderzoek: schildwachtklierprocedure achterwege laten

Wetenschappers van het Borstkankercentrum van het Maastricht UMC+ onderzoeken of de schildwachtklierpocedure achterwege gelaten kan worden bij een borstsparende operatie. Het vermoeden bestaat namelijk dat de schildwachtklier procedure in dat geval niets toevoegt. Eventuele uitzaaiingen in de klieren worden namelijk al bestreden door de bestraling. Klik hier om meer te lezen over dit onderzoek.