Overweeg je mee te doen aan wetenschappelijk onderzoek?

Ben je gevraagd om deel te nemen? Of heb je zelf een onderzoek gevonden waarvan je denkt dat je aan mee zou willen doen. Vraag dan altijd aan je specialist of je in aanmerking komt. Een onderzoek heeft vaak specifieke eisen waar je aan moet voldoen om mee te kunnen doen. Je arts kan je vertellen of je aan die eisen voldoet.

Het is best lastig om te beslissen of je wel of niet mee wilt doen aan een onderzoek. Neem voldoende tijd om te beslissen, je arts zal daar begrip voor hebben. Praat er over met mensen in wie je vertrouwen hebt, zoals familie, vrienden of je huisarts. Ook werken in grote ziekenhuizen vaak verpleegkundigen die gespecialiseerd zijn op het gebied van wetenschappelijk onderzoek: researchverpleegkundigen. Zij kunnen je meer informatie geven over het onderzoek. Daarnaast wordt er bij elk onderzoek een onafhankelijk arts aangewezen, je kan deze persoon altijd benaderen. Zij zijn er om je vragen te beantwoorden, schroom dus niet om contact met ze op te nemen.

Je beslist altijd zelf of je mee doet aan een onderzoek, het is vrijwillig. Je bent nooit verplicht om mee te doen aan wetenschappelijk onderzoek. Beslis daarom ook pas of je mee doet als je genoeg weet over de inhoud, eventuele risico’s en voor- en nadelen van het onderzoek. 

Wat heb ik aan medisch-wetenschappelijk onderzoek?

  • Je helpt mee aan de vooruitgang van de wetenschap. Hiermee help je toekomstige patiënten.
  • Ben je patiënt? Dan kun je voordeel hebben van een nieuwe behandeling, maar dat is zeker geen belofte. Het is niet bekend, het kan dus zijn dat je er geen baat bij hebt.
  • Het onderzoek kan ook bijdragen aan kennis over het ziekteproces.
  • Je verdient meestal geen geld met het onderzoek, soms krijg je wel de reiskosten en/of onkosten vergoed. Als je wel geld verdient met onderzoek, moet je dit opgeven aan de belastingdienst als inkomen uit werk.

Loop ik risico als ik meedoe aan medisch wetenschappelijk onderzoek?

Omdat de behandeling nieuw is en nog onderzocht wordt, zijn nog niet alle effecten en bijwerkingen bekend. Er kan dus geen garantie gegeven worden dat je geen risico loopt als patiënt. Hoe groot het risico is, zal per onderzoek verschillen. Onderzoekers zorgen er wel voor dat bij elk onderzoek het risico zo klein mogelijk is. Elk onderzoek wordt door een onafhankelijke commissie beoordeeld en deze let er erg goed op dat het risico voor de patiënt zo klein mogelijk is. De veiligheid van de patiënt staat voorop. Bij sommige onderzoeken zijn er ook tussentijdse beoordelingen voor de veiligheid.

Waar moet ik rekening mee houden?

Elk onderzoek is anders, je kan dus niet precies zeggen wat er van je verwacht gaat worden.

Soms moet je vaker op controle komen, wordt er extra bloed afgenomen of worden er andere aanvullende onderzoeken uitgevoerd. Het kan ook zijn dat je een dagboek of lijstje moet bijhouden. Je ondergaat soms extra lichamelijk onderzoek of je krijgt vragen over ervaringen die met je ziekte te maken hebben die jij als naar ervaart. Het kan ook zijn dat je moet stoppen met de medicijnen die je nu al gebruikt. Daarnaast zijn er soms speciale leefregels waar je je aan moet houden zoals bijvoorbeeld voor alcohol, roken of het gebruik van voorbehoedsmiddelen. Meedoen aan onderzoek kan als zwaar of vervelend worden ervaren. Echter, je krijgt wel de kans om mee te doen aan een onderzoek waar je mogelijk baat bij hebt. En die extra controles kunnen ook juist fijn zijn, want jij en de ziekte worden erg goed in de gaten gehouden. Uiteindelijk ben jijzelf de enige die kan bepalen of het je waard vindt om mee te doen.

Als je wel mee wilt doen

Als je mee wilt doen aan het onderzoek, onderteken je een verklaring, het toestemmingsformulier of wel het informed consent. Met je handtekening zeg je dat je vrijwillig meewerkt aan het onderzoek. Bedenk je je later, en wil je toch niet mee doen met het onderzoek? Dat kan altijd. Je hebt altijd het recht om uiteindelijk toch niet mee te doen met het onderzoek. Ook kun je altijd stoppen met het onderzoek. Je hoeft dan niet te vertellen waarom. Als je patiënt bent krijg je daarna gewoon de behandeling die je anders ook zou krijgen.

Als je niet mee wilt doen

Als je niet mee wilt doen aan het onderzoek, hoef je verder niets te doen. Je hoeft niets te tekenen. Je hoeft ook niet te vertellen waarom je niet mee wilt doen. Als je patiënt bent krijg je dan gewoon de behandeling die je anders ook zou krijgen.

Rechten en plichten

De rechten van de proefpersonen zijn vastgelegd in de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen. De belangrijkste zijn:

  • Het recht om zelf te beslissen
    Je beslist zelf of je meedoet aan een onderzoek. Ook als je arts het vraagt, mag je altijd nee zeggen.
  • Het recht op informatie en vragen stellen
    De onderzoeker is verplicht om vooraf een gesprek met je te voeren. Ook moet hij de informatie over het onderzoek schriftelijk aan je geven. Je mag altijd vragen stellen, zowel voor, tijdens als na het onderzoek. De onderzoeker moet je vragen beantwoorden. Ook is er altijd een onafhankelijke deskundige. Die weet veel over het onderwerp, maar is niet betrokken bij het onderzoek. Aan hem kun je ook vragen stellen over het onderzoek, meestal telefonisch.
  • Het recht op bedenktijd
    Meestal hoef je niet meteen te beslissen of je meedoen aan het onderzoek. Je mag de informatie (thuis) nog rustig bekijken. Bespreek de informatie ook gerust met familie en vrienden als je dat wilt.
  • Het recht om te stoppen met het onderzoek
    Je mag altijd zeggen dat je toch niet mee wilt doen met het onderzoek, ook als het onderzoek al begonnen is. Je hoeft niet te vertellen waarom. Als je stopt, heeft dat geen invloed op de behandeling die je voor het onderzoek kreeg. Soms kun je niet direct stoppen, omdat dit slecht kan zijn voor de gezondheid. Vertel de onderzoeker daarom altijd dat je wilt stoppen, hij kan je dan vertellen hoe je dit op een veilige manier kan doen. In onderzoek staat namelijk altijd de veiligheid van de patiënt voorop.
  • Recht op bescherming van je gegevens
    De gegevens die tijdens het onderzoek verzameld worden, zijn anoniem, ze krijgen een code. Daarom kan je naam nooit terecht komen in rapporten over het onderzoek. De gegevens die verzameld worden, mogen alleen gebruikt worden voor het onderzoek waar je toestemming voor geeft. Als de onderzoeker jou gegevens later voor een ander onderzoek wil gebruiken, moet hij daar opnieuw toestemming voor vragen.
  • Plichten
    Als je besluit mee te gaan doen is het wel belangrijk dat je je houdt aan de regels van het onderzoek. Die zijn voor elk onderzoek verschillend. Soms moet je zonder iets gegeten of gedronken te hebben beginnen aan het onderzoek, soms moet je op een vast moment van de dag een pil innemen, of bijvoorbeeld bijhouden hoe je je voelt elke dag. Het is belangrijk dat je je aan deze regels houd, anders kan je de resultaten van het onderzoek beïnvloeden en zijn de resultaten niet meer betrouwbaar.

Verzekering

Als je meedoet aan medisch-wetenschappelijk onderzoek sluiten de onderzoekers een verzekering voor je af. Deze verzekering heeft niets te maken met hoe risicovol het onderzoek is, het is standaard en wettelijk verplicht. Zo ben je extra verzekerd mocht er iets gebeuren tijdens het onderzoek. Aan het begin van het onderzoek krijg je informatie over deze verzekering. De verzekering loopt door tot vier jaar na het einde van het onderzoek.