Omgaan met seksuele problemen

Van tevoren is niet te voorspellen welke impact borstkanker en de behandelingen hebben op jouw seksleven. Wat er door borstkanker verandert op seksueel gebied, is voor iedereen anders. En iedereen gaat ook weer anders met veranderingen om. 

Hieronder lees je over veranderingen die vaak voorkomen en als lastig worden ervaren. Bij elke verandering staan tips die je kunnen helpen om (beter) met de nieuwe situatie om te gaan. Voor alle tips geldt: pak eruit wat op jou van toepassing is en wat jou aanspreekt. Wil je meer informatie, raadpleeg dan het bronnenoverzicht in ‘Meer informatie’. Als je behoefte hebt aan (professionele) hulp, bekijk dan het overzicht van hulpverleners op het gebied van seksuele problemen. 

1. Seksuele identiteit 
2. Veranderingen binnen je relatie, contact met je partner 
3. Minder zin in seks 
4. Pijn tijdens het vrijen 
5. Een nieuwe relatie

‘Je wordt nooit meer de oude, maar hopelijk wel een hele leuke nieuwe.’

1. Seksuele identiteit
Borstkanker kan je seksuele identiteit beïnvloeden. De manier waarop je jezelf (als seksuele partner) ziet, kan veranderen door de ziekte en de behandelingen. Sommige vrouwen associëren hun borsten na de diagnose met iets dat ziek en levensbedreigend is. En niet meer met iets dat mooi, aantrekkelijk en vrouwelijk is. Na de behandelingen kan dat gevoel van ‘minder-vrouw-zijn’ aanhouden. Dit kan ervoor zorgen dat jij je onzeker voelt en twijfelt aan je seksuele aantrekkelijkheid. Problemen die kunnen ontstaan, zijn onder andere: een negatief zelfbeeld, minder behoefte aan seks en spanningen binnen je relatie.   

Tips:

Borstkanker laat vaak zichtbare sporen na. Je mist een borst of je borst ziet er anders uit en voelt vreemd aan. Om je te kunnen overgeven aan seksualiteit is het belangrijk dat je je eigen lichaam weer accepteert en daar vertrouwen in krijgt. Realiseer je dat het nooit meer wordt zoals het was. Het wordt anders. Neem de tijd om hierover te ‘rouwen’.

Raak weer vertrouwd met je (veranderde) lijf. Naar jezelf durven kijken en jezelf durven aanraken, kunnen een eerste stap zijn naar meer intimiteit, met jezelf en een partner.

Je kunt de zogenaamde ‘spiegeloefening’ doen om naar je nieuwe lichaam te leren kijken. Bij de spiegeloefening ga je voor de spiegel staan of zitten en kijk je naar je lichaam; eerst met je kleren aan, daarna met je kleren uit. Het doel van de oefening is dat je vertrouwder wordt met je eigen lichaam en uiterlijk. En het meer leert accepteren.

Jezelf weer durven aanraken, is een eerste stap naar meer intimiteit. Een zogenaamde ‘streeloefening’ kan helpen je lichaam opnieuw te ontdekken. Door de oefening word je je meer bewust van je eigen lichaam, wat je wel en niet prettig vindt en wat je nodig hebt om seksueel opgewonden te raken.

Door sommige borstkankerbehandelingen kun je aankomen in gewicht. Die extra’s kilo’s kunnen zorgen voor een ontevreden en onzeker gevoel. Besteed extra aandacht aan voeding en beweging. Op verschillende websites vind je tips hoe je een gezond gewicht kunt krijgen en behouden. Je kunt ook de hulp inschakelen van een diëtist en fysiotherapeut. In de online hulpwijzer van BVN vind je namen en adressen van organisaties op het gebied fysiotherapie en voedingszorg voor mensen met en na (borst)kanker.

Extra aandacht voor je uiterlijk kan helpen om je zelfvertrouwen terug te krijgen. Een goede lichaamsverzorging en mooie kleding kunnen ervoor zorgen dat je weer beter in je vel zit.

Vervang negatieve gedachten (‘met één borst ben ik niet aantrekkelijk’) door neutrale of positieve gedachten (‘dit is mijn lichaam’). Een psycholoog kan je hierbij eventueel helpen.

Vind je het lastig om negatieve gedachten te stoppen, probeer je dan voor te stellen wat een ander in dezelfde situatie zou denken. De kans is namelijk groot dat je voor jezelf de lat veel hoger legt dan voor een ander. Voorbeelden van gedachten die kunnen helpen:

  • Ik ben een mooie vrouw
  • Mijn vrouwelijkheid zit hem in veel meer dan alleen mijn borsten
  • Ik ben trots dat mijn lichaam de kanker heeft doorstaan
  • Op seksueel gebied zijn er ook dingen te bedenken die ik wél fijn vind
  • Ik houd van mezelf en van het leven dat ik heb

2. Veranderingen binnen je relatie, contact met je partner

Borstkanker heeft allerlei gevolgen: het heeft (tijdelijk) impact op je lijf, op je emoties en op de mensen om je heen. Jij verandert en daarmee je relatie ook. Voorbeelden van veranderingen waarmee jij en je partner te maken kunnen krijgen:

Andere rol 
Rollen worden vaak (tijdelijk) anders dan voorheen. Bijvoorbeeld: jij moet je nu door je zorgende en soms overbezorgde partner laten helpen. Voor je partner is het niet makkelijk om het ene moment de verzorgende rol aan te nemen en het volgende moment die rol los te laten. Om dan te handelen als minnaar en jou weer als aantrekkelijke minnares te zien. Elkaar ook als seksuele partner blijven benaderen, kan lastig zijn.

Schuldgevoelens
De manier waarop je seksualiteit beleeft, wordt voor een belangrijk deel bepaald door emoties. Negatieve gevoelens zoals angst, schaamte en schuldgevoelens kunnen de lust, de seksuele behoefte, van jou en je partner verminderen. Schuldgevoelens blijken vaak een rol te spelen. Degene die ziek is of is geweest, heeft vaak het idee dat ze de partner tekort heeft gedaan. Ze heeft lange tijd niet kunnen of willen vrijen. En dat in een periode waarin hun partner zoveel doet of heeft gedaan. 

Schaamte
Borstkanker laat vaak zichtbare sporen na. Je borst kan een andere vorm hebben, je tepel een andere kleur, een litteken kan zichtbaar blijven en soms moet je een borst missen. Misschien ben je door behandelingen wel aangekomen in gewicht of heb je last van lymfoedeem. Allemaal redenen waardoor je ontevreden kunt zijn over je uiterlijk en je lijf liever niet deelt met een ander. 

Angst 
Angst voor pijn, een afwijzing, de toekomst. Angst kan je zo in beslag nemen dat je helemaal (niets) meer om seks geeft en jezelf als seksuele partner afschrijft. Je partner kan ook last hebben van angst: bang om je te verliezen door de ziekte borstkanker of je pijn te doen tijdens het vrijen. Veel partners vragen zich ook af of ze het nieuwe uiterlijk van hun partner wel aantrekkelijk zullen vinden: Hoe zal ik reageren?   

Verschillende behoeften
Je partner heeft bijvoorbeeld weer zin om te vrijen, terwijl jij vooral behoefte hebt aan ‘een arm om je schouder’. 

‘Het is zo'n stil probleem waar de buitenwereld geen weet van heeft. Als je jong borstkanker krijgt en je raakt in de overgang, is dat voor je partner lastig. Je bent moe en hebt last van allerlei pijntjes. Daarnaast heb je veel minder zin om te vrijen, waarover je vervolgens weer schuldig voelt ten opzichte van je partner. Je partner wil er niet over praten omdat hij dat weer vervelend vindt voor jou. Borstkanker trekt dan een grote wissel op je relatie.’

Hoe ga je als stel om met veranderingen?

Het is altijd goed om te praten over de veranderingen, je gevoelens en verwachtingen. Ga het gesprek aan met jezelf en je partner. Als je veranderingen in de relatie met elkaar bespreekt, kan er een sfeer van vertrouwen ontstaan. Openheid en vertrouwen helpen om samen op zoek te gaan naar nieuwe mogelijkheden om de seksuele relatie weer vorm te geven. Veranderingen hoeven dan niet te leiden tot seksuele problemen

Tips

  • Betrek je partner zo vroeg en zoveel mogelijk bij je behandeling. Zorg dat je partner aanwezig is bij het bespreken van de diagnose en het behandelplan. Je arts vertelt dan over bijwerkingen van behandelingen. Dit is een goed moment om naar de veranderingen op seksueel gebied te vragen: welke invloed kunnen de behandelingen hebben op jouw én jullie seksleven? Je partner kan eventueel vragen stellen aan jouw arts en verpleegkundige. De digitale B-bewust checklist ‘Naasten’ is een handig hulpmiddel om te gebruiken bij het gesprek. 
  • Probeer zo open en eerlijk mogelijk te praten over de veranderingen op seksueel gebied. Als je het lastig vindt om het onderwerp seksualiteit ter sprake te brengen, kun je de brochure ‘Kanker en Seksualiteit’ van KWF Kankerbestrijding samen lezen. Je kunt samen met je partner nagaan met welke veranderingen jullie te maken hebben. Of bekijk de interviews met (borst)kankerpatiënten over seksualiteit.
  • KWF Kankerbestrijding heeft twee video’s gemaakt waarin mannen en vrouwen vertellen over de invloed van kanker op hun seksleven.
  • De Vlaamse televisiezender Canvas heeft enige tijd geleden de documentaire ‘Liefde in tijden van kanker’ uitgezonden. In deze documentaire vertellen zeven vrouwen, die behandeld zijn voor borstkanker, hoe de ziekte een invloed heeft gehad op hun gevoel van vrouwelijkheid, op hun relationele leven en op hun seksleven. De documentaire kun je online bekijken.
  • Probeer geen verwijten te maken. Dat lukt het beste als je vanuit jezelf praat. Zeg dus niet: ‘Je raakt mij nooit meer aan’, maar: ‘Ik mis het lichamelijke contact met jou. Ik voel me er eenzaam door. Hoe is dat voor  jou?’
  • Vertel over je angsten en onzekerheden. Ben ik nog wel aantrekkelijk? Zal mijn partner mij nog mooi vinden en willen aanraken? Zal ik ooit weer van seks kunnen genieten? Voorbeelden van vragen waar partners mee worstelen: hoe moet het verder? Mag ik nog seksueel opgewonden geraken? Zal ik het nieuwe lichaam nog aantrekkelijk vinden? 
  • Vertel aan elkaar op een liefdevolle en respectvolle manier wat je grenzen en wensen zijn. Jouw behoeften kunnen anders zijn dan die van je partner. Je partner heeft bijvoorbeeld zin om te vrijen, terwijl jij vooral behoefte hebt aan ‘een arm om je schouder’. Formuleer je behoeften als wensen. Je kunt hiervoor de oefening ‘Wensen positief formuleren’ gebruiken.
  • Probeer duidelijk uit te leggen wat je behoeften zijn. Wat versta jij bijvoorbeeld onder intimiteit? Als je het lastig vindt om je behoeften onder woorden te brengen, kun je samen deze wensen-oefening doen. 
  • Blijf met elkaar in gesprek. Wat vandaag goed voelt in het lichamelijke contact, kan over een maand anders voelen. 
  • Blijf elkaar aandacht geven. Flirt, geef complimenten, toon interesse, raak elkaar aan en verras de ander. 
  • Maak leuke dates samen en kijk wat daarin wél mogelijk is.
  • Staar je niet blind op wat misschien niet meer kan. Wees praktisch en creatief en ga opzoek naar alternatieven die voor beiden acceptabel en prettig zijn. Bijvoorbeeld andere posities om gemeenschap te hebben, andere manieren om tot seksuele bevrediging te komen of om intimiteit te beleven. Samen in bad, elkaar masseren of uitgebreid knuffelen, zijn allemaal vormen van intimiteit.
  • Schakel hulp in als je merkt dat je er samen niet uitkomt. Dit kan op elk moment. Je kunt bijvoorbeeld terecht bij een (medisch) maatschappelijk werker, psycholoog of seksuoloog. Het kan fijn zijn om ervaringen te delen met een lotgenoot. In ‘Leven met seksuele problemen: wie kan mij helpen?’ vind je namen en adressen van verschillende hulpverleners.  

Meer informatie en tips:

3. Minder zin in seks (libidoverlies)  

Weinig of geen zin in seks heeft te maken met je algemeen lichamelijk en psychisch welbevinden: hoe je je voelt. Je welbevinden kan kort na de confrontatie met borstkanker behoorlijk verstoord zijn. Minder of geen zin hebben, is normaal in deze periode. Zin hebben in seks is ook afhankelijk van hormonen. Sommige behandelingen verstoren de hormoonhuishouding waardoor de behoefte aan seks (langere tijd) minder is. Andere verstorende factoren kunnen zijn:

  • een andere kijk van je partner op jouw lichaam
  • gewichtstoename
  • slaapproblemen
  • stemmingswisselingen
  • overgangsklachten zoals opvliegers
  • problemen met vruchtbaarheid
  • veranderd zelfbeeld, schaamte, onzeker zijn over je lichaam
  • vermoeidheid
  • vaginale droogte waardoor vrijen pijnlijk kan zijn 

Weer zin krijgen: hoe doe je dat?
Om zin in seks te krijgen, heb je de juiste prikkeling nodig. Dat betekent dat je openstaat voor seksuele prikkels. Bijvoorbeeld een aanraking, een fantasie, een film of een foto. Maar ook bezig zijn met seks, zoals zoenen en strelen, kan ervoor zorgen dat je zin krijgt om verder te gaan.

Tips

Maak contact met je lijf. Bijvoorbeeld door uitgebreid te douchen, te strelen, je in te smeren met een lekker geurende bodycrème en aandacht te besteden aan je uiterlijk.

Prikkel je zintuigen, door bewust te kijken, horen, proeven, ruiken en voelen.

Zorg dat je ontspannen bent en niet wordt afgeleid.

Laat knellende normen en waarden los. Seks hoeft niet altijd spontaan te zijn. Je mag het best plannen. 

Bespreek gevoelens van angst en verdriet. Ook bij je partner kunnen negatieve gevoelens leiden tot minder zin in seks. De angst je te verliezen door de ziekte borstkanker of je pijn te doen tijdens het vrijen, kunnen hierbij een rol spelen.

Breng variatie aan; vrijen is meer dan alleen het hebben van gemeenschap. Je kunt ook:
- Samen in bad of onder de douche gaan
- Elkaar inzepen, scrubben of insmeren met bodymilk
- Elkaars haar verzorgen (kammen, föhnen, vlechten, knippen)

- Elkaar seksueel getinte of erotische literatuur voorlezen

- Elkaar strelen en masseren

Ontdek samen nieuwe fijne plekjes. Als het aanraken van je borsten (nog) niet prettig voelt, kun je opzoek gaan naar andere erogene zones. Doe samen een zogenaamde ‘streeloefening’ om erogene zones te (her)ontdekken. 

Laat je verleiden: vertel je partner dat je graag (weer) zou willen worden verleid. Of, wat ook kan: je partner vraagt of hij je mag proberen te verleiden. 

Zorg voor een prettige intieme sfeer.

Investeer in tijd en aandacht voor elkaar. Bijvoorbeeld een hele avond samen zijn zonder telefoon (social media), televisie en familie.

Neem de tijd om samen een nieuw vrijpatroon te ontdekken. Dit mag je gerust plannen.

Laat vermoeidheid geen spelbreker zijn.

Tips: 

Plan het vrijen en vrij niet wanneer je te moe bent. 

Vrij in de ochtend, want dan is jouw hormoonspiegel en die van je partner het gunstigst.

Vraag de ander om het initiatief te nemen als je verwacht te moe te zijn.

Gebruik een vibrator om je partner te bevredigen. Op die manier hoef je zelf minder bewegingen te maken. Er zijn vibrators voor vrouwen én mannen.

Voorkom pijn door het doen van ontspanningsoefeningen. Gebruik een pijnstiller en een glijmiddel bij vaginale droogte.

 

Meer tips vind je op Seksualiteit.nl – een website van het kenniscentrum seksualiteit RutgersWPF:

4. Pijn tijdens het vrijen
Vrijen tijdens en na de borstkankerbehandeling kan pijnlijk zijn. Borsten en tepels kunnen erg gevoelig zijn waardoor aanraken onprettig is. Een andere veelgehoorde klacht is vaginale pijn bij het vrijen. Die pijn ontstaat vaak door een bijeffect van chemotherapie en hormoontherapie. Deze behandelingen zorgen ervoor dat je in de overgang raakt waardoor je hormoonhuishouding verandert en je last kunt krijgen van vaginale droogte. De vagina wordt dan niet meer of onvoldoende vochtig, ondanks seksuele opwinding. Daarnaast kan chemotherapie het slijmvlies van de vagina aantasten. De vaginawand wordt gevoeliger en kwetsbaar. Hierdoor kunnen er eerder bloedingen, ontstekingen en schimmelinfecties ontstaan. Dit zijn allemaal redenen waardoor het vrijen pijn kan doen tijdens en na de borstkankerbehandeling.   

Hoe voorkom je pijn tijdens het vrijen?
Tips:

Zorg voor een prettige en ontspannen sfeer. Zorg dat je je op je gemak voelt bij elkaar.

Ontspannen zijn is een belangrijke voorwaarde om pijnvrij te kunnen vrijen. Vind je het lastig om te ontspannen, doe dan eens eenontspanningsoefening.

Seksuele opwinding zorgt ervoor dat de vagina vochtig wordt. Vrouwen doen er vaak langer over om opgewonden te raken dan mannen. Neem daarom de tijd en bouw de spanning in het juiste tempo op.  

Vertel je partner over de gevolgen van de borstkankerbehandeling(en). Doe je dat niet dan kan je partner denken dat je niet of minder opgewonden raakt vanwege een andere reden. Voorkom misverstanden en informeer je partner over klachten als vaginale droogte. 

Laat je adviseren over medicatie en hulpmiddelen tegen vaginale droogte. Een gynaecoloog of arts seksuoloog kan je vertellen welke mogelijkheden er zijn. Bijvoorbeeld: capsules met kunstmatig slijm die ervoor kunnen zorgen dat de vagina langere tijd vochtig blijft. Hetzelfde geldt voor een glijmiddel. Een andere manier om vaginale droogheid tegen te gaan en het slijmvlies te verbeteren, is het gebruik van een vacuümpomp. Hierbij wordt een zuignap over de clitoris gezet en daarna vacuüm gezogen. 
Kies voor medicatie en hulpmiddelen die geen hormonen bevatten. 

Ga opzoek naar andere fijne plekjes als de vertrouwde te gevoelig of te pijnlijk zijn. Doe samen een zogenaamde ‘streeloefening’ om erogene zones te (her)ontdekken.

Voorkom een pijnspiraal. Als je vrijt terwijl je pijn hebt, zorgt de angst voor pijn vaak bij een volgende keer voor een verhoogde spanning in de spieren rondom de schede. Daardoor ontstaat precies datgene waar je bang voor bent, namelijk pijn tijdens het vrijen. 

Onthoud dat vrijen meer is dan geslachtsgemeenschap hebben. Vrijen is ook elkaar masseren, zoenen en strelen. Forceer dus niets en ga samen op zoek naar oplossingen om weer pijnloos te kunnen vrijen.

Meer tips vind je op Seksualiteit.nl – een website van het kenniscentrum seksualiteit RutgersWPF:

Goed om te weten

Meer kans op schimmelinfecties 

Door aantasting van de vaginawand kunnen sneller schimmelinfecties ontstaan. Vooral als je ook antibiotica of corticosteroïden gebruikt. Mogelijke klachten zijn jeuk, afscheiding en een branderig gevoel tijdens en na het vrijen. Tijdens chemotherapie moet een schimmelinfectie worden behandeld. Je weerstand is dan lager, infecties zijn dan gevaarlijker. Informeer altijd je behandelend arts over mogelijke schimmelinfecties. Overleg met hem wat op dat moment de beste behandelmethode is voor de infectie.

Wees alert op blaasontstekingen  

Daarnaast ben je meer gevoelig voor blaasontstekingen. Je kunt een blaasontsteking herkennen aan de volgende symptomen: 

Voortdurend het gevoel hebben dat je moet gaan plassen

Je blaas niet volledig leeg kunnen plassen, maar zeer kleine hoeveelheden urineren

Brandend en pijnlijk gevoel bij het plassen

Urine is soms troebel en bevat sporen van bloed

Heb je klachten die duiden op een (beginnende) blaasontsteking, neem dan contact op met je behandelend arts.

Anticonceptie tijdens en na de behandeling

Chemotherapie, hormoontherapie en immunotherapie kunnen het ongeboren kind schaden. Het wordt daarom afgeraden om tijdens de behandeling(en) en een tijd daarna, zwanger te worden. Gebruik een voorbehoedsmiddel in deze periode. Overleg met je arts welk voorbehoedsmiddel voor jou het meest geschikt is. In zijn algemeenheid geldt: het is niet verstandig om anticonceptie met hormonen te gebruiken als je borstkanker hebt (gehad). Door de hormonen kan de tumor namelijk groeien of terugkomen. Het koperspiraaltje en condooms zijn een goed alternatief.

Goed om te weten: als de menstruatie tijdens de behandelingen uitblijft, kun je nog wel zwanger raken. 

Gebruik een condoom tijdens en na de behandeling

Je kunt het beste een condoom gebruiken bij het vrijen tijdens en enige tijd na de behandeling. Het is niet duidelijk of (en hoe lang) vaginaal vocht sporen van bijvoorbeeld chemotherapie kan bevatten. Vraag daarom aan je behandelend arts of en hoe lang na de behandeling je bij het vrijen een condoom moet gebruiken.  

‘Mijn nieuwe partner wist dat ik een borstoperatie achter de rug had. Toch vond ik het ontzettend moeilijk toen we voor de eerste keer intiem waren met 

elkaar. Ik wilde natuurlijk niet dat hij mijn gereconstrueerde borsten akelig zou vinden. Hij zei dat hij begreep dat ik het moeilijk vond en dat ik het tempo maar moest aangeven. Ik wilde een handdoek omhouden en het licht moest uit. Maar na een paar minuten voelde het gewoon goed. Sindsdien is er qua intimiteit geen enkele belemmering tussen ons.’ 

5. Een nieuwe relatie
Borstkanker zorgt voor onzekerheid. Ook na een succesvolle behandeling. Het kunnen vinden van een nieuwe partner na de behandeling, zorgt bij sommige ex-borstkankerpatiënten die single zijn voor twijfel en angst. Zal ik een nieuwe partner vinden? Wanneer ben ik klaar voor een nieuwe relatie? Op dergelijke vragen is eigenlijk geen algemeen antwoord mogelijk. Er zijn wel enkele algemene tips die je op weg kunnen helpen.

Tips:

Begin met daten als je vertrouwd bent met je nieuwe lijf. Het is belangrijk dat je je eigen lichaam weer accepteert en daar vertrouwen in hebt. Contact met anderen is dan gemakkelijker. 

Bouw je sociale leven rustig uit. Je kunt beginnen met lid worden van een sportschool of meedoen aan een culturele activiteit. 

Onzekerheid kan een enorme drempel zijn bij het aangaan van nieuwe contacten. Het kan helpen om een lijst op te stellen met je sterke punten. Formuleer wat jij in een relatie hebt te bieden. 

Wanneer je het beste over borstkanker kunt vertellen, verschilt per persoon. Wacht tot je iemand vertrouwt. Tast af wat een goed moment is. Stel het vertellen niet te lang uit. Misschien is het niet verstandig om het pas te vertellen als je met elkaar naar bed gaat. Dit kun je zelf het beste inschatten.

Je hoeft niet alles meteen te vertellen. Bedenk van tevoren wat je wilt zeggen. 

Vind je (meer) intimiteit met je nieuwe partner nog erg spannend? Zeg dat tegen je partner. Vertel wat je onzeker maakt en wat je lastig vindt. Samen kunnen jullie dan oplossingen bedenken en het juiste tempo bepalen. 

Weet dat een date niet meteen een succes hoeft te zijn. Dat geldt voor iedereen. 

En nu…wordt het ooit weer als vroeger?
Zoals vroeger wordt het niet meer, het wordt anders. Niet per se slechter. Borstkanker betekent niet het einde van je seksuele leven en je aantrekkelijkheid als seksuele partner. Wel duurt het soms even voordat je je vertrouwen op seksueel gebied weer hebt teruggewonnen. Binnen en buiten de slaapkamer. 

Het begint ermee je eigen gevoelens serieus te nemen als het gaat om seksualiteit. Bewust stil te staan bij veranderingen, je gevoelens en verwachtingen. Sommige veranderingen kunnen blijvend en/of zo ingrijpend zijn, dat acceptatie ervan een lang proces is. Neem de tijd. Het is belangrijk om in alle rust weer aan jezelf en de nieuwe situatie te wennen. Ook voor jepartner. Weer vertrouwd raken met je lijf, naar jezelf durven kijken en jezelf durven aanraken, kunnen eerste stap zijn naar meer intimiteit. Met jezelf en met een partner.  

Als je op seksuele herontdekkingsreis gaat, kan seks na borstkanker net zo plezierig zijn. Praat over seksualiteit met je partner. Ontdek (samen) wat nieuwe fijne plekjes zijn. Ga op zoek naar wat wél mogelijk is. 

Kom je er zelf niet uit? Schakel dan hulp in. Dit kan op elk moment, ook jaren na de behandeling. Je kunt bijvoorbeeld terecht bij een lotgenoot, (medisch) maatschappelijk werker, psycholoog of seksuoloog. In ‘Leven met seksuele problemen: wie kan mij helpen?’ vind je namen en adressen van verschillende hulpverleners.