Kalkspatjes of calcificaties

Kalkspatjes of calcificaties zijn kleinere en grotere kalkophopingen in de borsten, die zowel in de melkgangen als in de melkklieren kunnen voorkomen. Kalkspatjes kunnen goed- of kwaadaardig zijn. De meeste kalkspatjes zijn echter goedaardig. Als er kalkspatjes op een mammogram worden gezien, wordt een biopsie gedaan (afname van een stukje weefsel met een naald) om het weefsel verder te onderzoeken. Meer dan 80% van de kalkspatjes blijkt na nader onderzoek goedaardig te zijn.

 

 

Kun je kalkspatjes voelen?

Nee, in de meeste gevallen kan je zelf of kan een arts bij lichamelijk onderzoek de kalkspatjes niet voelen.

Hoe wordt de diagnose kalkspatjes gesteld?

Een mammografie is in principe de manier om kalkspatjes te ontdekken. Vaak gebeurt dat tijdens het Bevolkingsonderzoek Borstkanker. Alleen een deskundige radioloog kan op een mammogram honderd procent goedaardige van mogelijk kwaadaardige kalkspatjes onderscheiden. Dat beoordeelt hij op basis van het aantal, de vorm, de dichtheid, de omvang en de rangschikking van de kalkspatjes in de borst. Zeer kleine kalkspatjes zijn moeilijker te zien en te beoordelen op de foto. Er wordt in dit geval een aanvullende vergrotingsopname gemaakt.

Zijn kalkspatjes kwaadaardig?

Kalkspatjes of calcificaties kunnen kwaadaardig zijn, maar dat hoeft niet. Nader onderzoek in het laboratorium wijst maar bij 20% uit dat ze kwaadaardig zijn. Over het algemeen zijn de wat grovere calcificaties goedaardig. Wat fijnere calcificaties (vroeger aangeduid als microcalcificaties) kunnen wijzen op een mogelijk voorstadium van borstkanker (DCIS) of op borstkanker zonder dat er al sprake is van een zichtbare tumor of zelfs een knobbel in de borst.

Als de radioloog het vermoeden heeft dat de calcificaties mogelijk kwaadaardig zijn, wordt er verder onderzoek gedaan. Meestal wordt er een echo gemaakt om te kijken of er een tumor of verdichting rondom de kalkspatjes zit. Als dat zo is, dan wordt er met behulp van een echografie een naaldbiopt genomen. In alle andere gevallen, als er geen afwijking te zien is op een echo maar wel op een mammogram, wordt er een biopt genomen met behulp van mammografietechniek.

Bij een biopsie haalt de radioloog stukjes weefsel weg van de plaats waar de afwijking zit. Voor een biopsie word je altijd plaatselijk verdoofd. Een patholoog onderzoekt vervolgens het weggenomen weefsel onder de microscoop en kijkt of er kwaadaardige cellen te zien zijn. Het gebeurt soms dat de kalkspatjes in het weefsel bij de bewerking voor het onderzoek onder de microscoop ‘uitgewassen’ worden. Dan is er wel kalk op de foto te zien, maar wordt die niet teruggevonden onder de microscoop. Bij twijfel moet de biopsie soms worden herhaald. Uiteindelijk kan door het onderzoek van de patholoog wel de definitieve diagnose gesteld worden.

Kalkspatjes en DCIS

DCIS is een mogelijk voorstadium van borstkanker waarbij er in de melkgangen onrustige afwijkende cellen gevonden worden, die nog niet door de wanden van de melkbuisjes heen groeien. Dat heet een ‘niet-invasieve’ tumor. DCIS verraadt zich vaak door fijnere kalkspatjes, maar er zijn ook vormen van DCIS zonder kalkspatjes. Uit onderzoek is bekend dat laaggradige DCIS in veel gevallen nooit een kwaadaardige borstkanker (invasieve tumor) wordt. Tot nog toe wordt DCIS voor de zekerheid wel behandeld als borstkanker.

Dr. Jelle Wesseling en zijn onderzoeksgroep zijn bezig met een onderzoek naar DCIS in de hoop op termijn op basis van de kenmerken van de DCIS te kunnen voorspellen in welke gevallen het risico op ontwikkeling van een invasieve tumor groot is. Dan zouden alleen nog die mensen uitvoerig behandeld hoeven te worden. In Blad B verscheen eerder een artikel over dit onderzoek: Het DCIS-dilemma, behandelen of niet

Wat is de oorzaak van kalkspatjes?

Kalkspatjes die op een mammogram worden gezien, kunnen verschillende oorzaken hebben:

  • (slag)aderverkalking
  • littekens na een operatie
  • kalkneerslag na een bloeduitstorting
  • en chronische irritatie van de melkgangen (periductitis) kan heel kleine kalkspatjes veroorzaken die zich verspreid door de borst bevinden
  • kleine goedaardige cystes kunnen verkalken
  • fibroadenoom (een goedaardige bindweefselknobbel) kan verkalken
  • woekerende bekledende cellen (epitheel) van melkgangen en melkklieren kunnen kleine beetjes kalk bevatten (uitscheiden, dit klopt niet echt want de afgestorven onrustige cellen verkalken)
  • restanten van afgestorven kankercellen kunnen kalkafzetting veroorzaken

Hoe worden kalkspatjes behandeld?

Als pathologisch onderzoek uitwijst dat de kalkspatjes goedaardig zijn, hoeft er geen behandeling plaats te vinden en volgt er ook geen verdere controle voor deze afwijking. Als er op basis van het mammogram een heel klein risico is op een kwaadaardige afwijking (radiologische categorie BI-RADS III), dan kan een weefselonderzoek (meestal een biopsie) gedaan worden of na zes maanden opnieuw een mammografie om te kijken of de kalkspatjes veranderd zijn. Als er op basis van de foto’s een biopsie wordt gedaan en die wijst uit dat er sprake is van kwaadaardige tumorcellen, dan hangt de verdere behandeling af van het soort tumor en de gradatie ervan, net zoals bij iedere andere vorm van borstkanker.

Lees meer over de behandelingen van borstkanker 

Deze  tekst is tot stand gekomen met medewerking van dr. Miranda Ernst (chirurg), dr. Gijs van Leeuwen (patholoog) en dr. Ruud Pijnappel (radioloog). Verder zijn de volgende bronnen geraadpleegd: www.kanker.nl, Het Borstkankerboek (Uitgeverij Thoeris, 2013), www.chirurgenoperatie.nl, www.brustkrebs-info.de, www.chirurgie-portal.de