Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie werkt net als chemotherapie door je hele lichaam. Hormoontherapie heet officieel anti-hormonale therapie. Je krijgt namelijk geen hormonen toegediend, maar een behandeling die er juist op gericht is de productie en/of werking van het hormoon oestrogeen of progesteron te onderdrukken. Hormoontherapie wordt voor langere termijn voorgeschreven en of je daarvan bijwerkingen krijgt en hoe ernstig die zijn, is voor iedere persoon verschillend. Laat je, voor je beslist te starten met de therapie, goed voorlichten over wat de therapie oplevert, wat de mogelijke bijwerkingen zijn en wat voor invloed het heeft om tussentijds (tijdelijk) te stoppen met de therapie.

Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt. Zij geven ‘signalen’ af. Hiermee beïnvloeden ze organen of processen in ons lichaam. Bij hormoongevoelige tumoren zorgen hormonen er bijvoorbeeld voor dat de tumorcellen vaker delen. Hierdoor groeit de tumor. Hormonale therapie blokkeert of remt de werking van deze hormonen. Hierdoor stopt de groei van de tumor. Of krimpt hij.

De medicijnen verspreiden zich via het bloed door uw lichaam. Ze kunnen op bijna alle plaatsen kankercellen bereiken. Hormoontherapie wordt alleen toegepast bij hormoonreceptor positieve tumoren. Deze tumoren groeien (extra) onder invloed van groeihormonen, waarbij met name het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen van belang is. Oestrogeen is voor borstkliercellen een groeifactor. In de puberteit, als de eierstokken grote hoeveelheden oestrogeen gaan uitscheiden, zullen de in aanleg aanwezige borstkliercellen beginnen te groeien en delen, met borstvorming tot gevolg. Na verloop van tijd wordt hierin een balans bereikt, maar bij kanker gaan de cellen door met groeien en delen, met tumorvorming tot gevolg.

Bij een ER-positieve (ER komt van het Engelse ‘Estrogen Receptor’) tumor staat dit groei- en delingsproces nog onder invloed van oestrogeen. Dat biedt aanknopingspunten voor hormoontherapie. Want als de oestrogeenproductie kan worden uitgeschakeld (bijvoorbeeld door de eierstokken te verwijderen), of als de oestrogeenreceptie kan worden uitgeschakeld (door hormoonreceptoren chemisch te blokkeren), zal het groeisignaal de tumorcelkernen niet kunnen bereiken. Daardoor zullen de tumorcellen minder of niet groeien en delen en na verloop van tijd afsterven. Bij een ER-negatieve tumor staat de groei en deling niet onder invloed van oestrogeen. Hormoontherapie werkt dan niet.

Of een tumor hormoonreceptor positief is, is afhankelijk van de vraag of de kankercellen hormoonreceptoren hebben. Een hormoonreceptor is als een slot waar een sleutel (het hormoon) in past. Indien meer dan tien procent van de kankercellen oestrogeenreceptoren heeft, wordt de kanker ER-positief genoemd. Een tumor die minder dan 10% ER-positief is wordt ER-negatief genoemd. Op vergelijkbare wijze spreken we in verband met progesteron-gevoeligheid over PR-positieve en PR-negatieve tumoren. 80% van de borstkankers is ER-positief. Ongeveer 65% van deze ER-positieve borsttumoren is ook PR-positief.

Oestrogeen wordt bij vrouwen voor de menopauze met name in de eierstokken aangemaakt. Na de menopauze vindt de oestrogeenproductie vooral nog plaats in vetweefsel, waar andere hormonen (androgenen) worden omgezet in oestrogeen.

Hormonale therapie bij borstkanker mannen

Hormonale therapie werkt alleen als de borstkanker groeit onder invloed van de hormonen. Bij 90% van de mannen met borstkanker is dat het geval. Er zijn nog maar weinig studies gedaan naar behandeling met hormonale therapie bij mannen met borstkanker. Daarom worden mannen met hormoongevoelige borstkanker op een vergelijkbare manier behandeld als vrouwen met een borsttumor.

Hormoontherapie is nog volop in ontwikkeling. Uit onderzoek ontstaan steeds nieuwe inzichten over wat de beste samenstelling is en wanneer welke hormoontherapie gegeven moet worden.

Deelnemen aan wetenschappelijk onderzoek bij borstkanker

Soms kun je meedoen aan wetenschappelijk onderzoek. Het gaat dan om het testen van bestaande of nieuwe middelen, technieken, methoden of behandelingen zoals medicijnen, operatietechnieken of bestralingsmethode. Overweeg je om deel te nemen aan één van de lopende onderzoeken?
Bekijk hier het actuele overzicht van onderzoek bij borstkanker >>

Hulp

  • www.careforwomen.nl – een landelijke organisatie die is gespecialiseerd in de gezondheid van vrouwen en het hormonale systeem in het bijzonder. De aangesloten vrouwelijke zorgverleners (verpleegkundige, fysiotherapeut, verloskundige et cetera) hebben allen een specifieke vervolgopleiding op het gebied van vrouwen en hormonen gehad.
  • www.im-every-woman.nl – een initiatief ter ondersteuning aan vrouwen met borstkanker die behandeld worden met hormoontherapie. Je vindt er een online lifestylegids en een dagboek, beide specifiek gericht op het leven met hormoontherapie.
  • www.ipso.nl –Binnen IPSO werken inloophuizen en psycho-oncologische centra samen aan hoogwaardige, laagdrempelige psychosociale zorg voor mensen met kanker en hun naasten.
  • www.nvpo.nl – Bij de Nederlandse Vereniging voor Psychosociale Oncologie vind je een deskundigenbestand. Je kunt zoeken naar hulpverleners in de buurt.
  • Sommige ziekenhuizen organiseren gespreksgroepen, informeer hiernaar
  • Een van de gevolgen van anti-hormoontherapie kan zijn dat je vergeetachtig bent. Het kan zijn dat je 's avonds in je bed ligt en je afvraagt of je je pil nu wel of niet hebt in genomen. Als je het middel Tamoxifen moet slikken heeft Misegura een sheet ontwikkeld met de dagen van de week die precies op de medicijnstrip past: Mimemori. De sheet helpt je om te controleren of je je medicatie hebt ingenomen.

Meer lezen

Bovenstaand figuur is onderdeel van de poster 'Borstkanker en anti-hormonale therapie; hoe kunnen we therapietrouw bevorderen?' van het Erasmus MC

Borstkanker en anti-hormonale therapie; hoe kunnen we therapietrouw bevorderen?